به دنبال درج مطلبی در روزنامه جمهوری اسلامی مورخ 29/4/1389 با عنوان «تورم دغدغه آفرین را چگونه مهار کنیم؟» روابط عمومی بانک مرکزی به این سوالات و شبهات پاسخ داد.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی دولت، در متن این جوابیه آمده است: یکی از نکات بسیار مهمی که نادیده گرفتن آن بعضاً به تفاسیر غلط از نرخ تورم محاسبه شده بانک مرکزی منتج می شود، این است که اصولا کاهش نرخ تورم به معنای کاهش سطح قیمت‌ها نیست بلکه به معنای کاهش آهنگ رشد سطح قیمت‌ها است.
نرخ تورم مثبت (صرف نظر از رقم آن) همواره حاکی از رشد شاخص قیمت یا به عبارتی افزایش سطح عمومی قیمت‌ها است و رقم نرخ تورم، اندازه یا بزرگی این افزایش را نشان می‌دهد. زمانی که قیمت‌ها با شتاب زیادی در حال افزایش هستند، نرخ تورم رقم بزرگ تر و بالعکس زمانی که رشد قیمت‌ها سرعت و شتاب متعادل‌تری به خود می گیرد، نرخ تورم رقم کمتری را نشان می‌دهد.
به این ترتیب، کاهش نرخ تورم به معنای کاهش سطح قیمتها نیست بلکه به معنای کاهش میزان رشد (شتاب افزایش) قیمت ها است. زمانی می توان گفت سطح عمومی قیمت‌ها با کاهش مواجه شده است که نرخ تورم رقم منفی داشته باشد. نگاهی به ارقام شاخص قیمت و نرخ تورم در ماههای اخیر و ماههای مشابه سال گذشته، مطالب فوق‌الذکر را به شکل گویاتری نشان می‌دهد:
شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی نرخ تورم (درصد تغییرات شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی در دوازده ماهه منتهی به ماه نسبت به دوره مشابه سال قبل)

همانطور که جدول و نمودارهای فوق نشان می‌دهند، شاخص کل قیمت از 9/191 در اسفند ماه 1387 به 9/214 در اردیبهشت ماه 1389 افزایش یافته است. نرخ تورم از 4/25 به 9/9 درصد طی مدت مذکور کاهش یافته است. به این ترتیب، اگر چه سطح عمومی قیمت‌ها افزایش داشته اما نرخ تورم روند نزولی داشته است. این بدین معناست که آهنگ افزایش قیمت ها کاهش یافته یا به عبارت دیگر، از سرعت رشد قیمت‌ها کاسته شده است، اما افزایش قمیت‌ها همچنان ادامه دارد
آنچه که به عنوان نرخ تورم در بانک مرکزی تعریف و محاسبه می شود و در مطالعات و برنامه‌ریزی‌های اقتصادی در سطح خرد و کلان مورد استفاده قرار می‌گیرد، "تغییرات متوسط شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی در دوره دوازده ماهه منتهی به هر ماه نسبت به مدت مشابه سال قبل " است. شاخص‌های جانبی دیگر از جمله تغییرات نقطه به نقطه شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی (تغییرات شاخص در هر ماه نسبت به ماه مشابه سال قبل) و شاخص متوسط سالیانه( متوسط تغییرات شاخص از فروردین ماه سال تا ماه مورد نظر نسبت به مدت مشابه سال قبل) تنها به منظور پیش بینی نرخ تورم آتی محاسبه شده و صرفا کارکرد پیش نگری دارد.
یکی دیگر از نکات مهمی که در رابطه با شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی (شاخص مبنا در محاسبه نرخ تورم) باید مورد توجه قرار گیرد این است که شاخص‌های محاسبه شده همواره با تجربه تومی تک تک افراد یا خانوارهای جامعه تطابق ندارد که این امر بعضا ماخذ تشکیک نسبت به صحت روش‌های آماری مورد استفاده این بانک قرار می گیرد. همان طور که در تعریف شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی آمده است، این شاخص معیار سنجش تغییرات "متوسط" قیمت کالاها و خدماتی است که مصرف کنندگان برای سبد ثابت و معینی از کالاها و خدمات می پردازند. بنابراین شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی یک میانگین آماری از کل جامعه است و الزاما برابر با میزان اصابت تورم به اجزای جامعه آماری نیست. بدیهی است به موازات فاصله گرفتن الگوی مصرفی (هزینه‌ای ) اشخاص یا خانوارها با مقادیر متناظر الگوی هزینه‌ای مصرف کننده «متوسط»، احساس افراد از نرخ تورم متفاوت‌تر خواهد بود. این موضوع که پدیده‌ای کلی در همه کشورهاست، نباید مبنای زیر سوال رفتن روش محاسبه شاخص‌های قیمتی مصرف کننده و نرخ تورم قرار گیرد.
در محاسبه شاخص قیمت، سبدی از کالاها و خدمات نمونه با پوشش کافی مورد آمارگیری قرار می‌گیرند. وزن‌های هزینه‌ای یا همان ضرایب اهمیت نسبت داده شده در محاسبه شاخص، منعکس کننده میزان اهمیت نسبی هر قلم کالا و خدمت مصرفی یک خانوار «متوسط» شهری در کل هزینه‌های آن خانوار است. اگر فرد یا خانواری به عنوان مثال، بیش از «متوسط» جامعه روی بهداشت و درمان هزینه کند و قیمت این گروه از کالاها و خدمات در دوره ای معین به شدت افزایش یابد، میزان افزایش در هزینه‌ها و در نتیجه شاخص قیمت آن فرد یا خانوار از میزان افزایش در شاخص فرد یا خانوار «متوسط» جامعه بزرگتر خواهد بود. به این ترتیب تغییرات قیمتی مشابه در طبقات هزینه‌ای مختلف، مقیاس های متفاوتی از تغییر قیمت‌ها در هر یک از این طبقات ایجاد می‌نماید که متعاقبا در تجارب تورمی افراد یا خانوارهای هر طبقه به شکل متفاوت منعکس می‌شود.
همچنین روش‌شناسی مورد استفاده بانک مرکزی در محاسبه شاخص تورم مطابق با جدیدترین استانداردهای بین‌المللی و همچنین ماحصل سابقه 73 ساله تهیه این شاخص در این بانک است. کلیه روش‌های آماری، نمونه‌گیری، اندازه‌گیری و پوشش زمانی، مکانی ، قیمتی و هزینه‌ای و غیره در محاسبه شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی مقوله‌ای است تخصصی که بانک مرکزی بنا بر وظایف محوله با استفاده از دانش فنی متخصصان خود و به روز نگه داشتن آن با آموزش‌های مستمر و بازرسی‌های پی در پی و استفاده از توصیه‌ها و تجارب کشورهای دیگر و همچنین متون استاندارد مجامع بین‌المللی به انجام رسانده و از نتایج آن در برنامه‌ریزی‌ها و کاربردهای داخلی و مقایسه‌های بین‌المللی استفاده‌های فراوان می شود.
به عنوان نکته تکمیلی باید یادآور شد که بانک مرکزی در تنظیم سیاست‌های پولی، اعتباری و ارزی مجموعه‌ای از متغیرها و اهداف کلان گوناگون را مدنظر قرار می دهد که نرخ تورم و سطح شاخص قیمت ها تنها یکی از آنها است.
بدیهی است که اولویت و ضریب اهمیت اهداف گوناگون اقتصاد کلان در دوره‌های مختلف متفاوت است و واکنش‌های سیاستی مقامات متناسب با چرخش‌های مذکور، تغییر می‌کند.