معاون رییس جمهور و سرپرست مرکز امور مناطق آزاد و ویژه اقتصادی با دفاع از عملکرد خود در مناطق آزاد و ویژه به بیان دیدگاه‌های خود در خصوص موضوعات مختلف حوزه مدیریتش پرداخت.

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی دولت به نقل از ایسنا،حمید بقایی در خصوص انتقاد از عملکرد مناطق آزاد و ویژه اظهار کرد: مناطق آزاد ما در بعضی از زمینه‌ها مثل همه امور موفق نشده و در بعضی از زمینه‌ها هم خیلی موفق بوده‌اند و ما باید معدل‌گیری بکنیم و به نظر من در این معدل‌گیری عملکرد مناطق آزاد خوب بوده و نمره قبولی گرفته است.

* برنامه‌های پنج ساله توسعه در هیچ کجای دنیا متداول نیست

وی در ادامه به برنامه چهارم توسعه اشاره کرد و گفت که در برنامه چهارم مناطق آزاد را خیلی در نظر نگرفته‌اند و نمی‌تواند معیار سنجش باشد و به طور کلی در هیچ کجای دنیا نوشتن برنامه‌های پنج ساله متداول نیست و دوره آن تمام شده است.

وی در تشریح این امر گفت: از آن جایی که سرعت تحولات بسیار بالا و عجیب است نمی‌توان به نقطه تعیین شده رسید، به عنوان مثال ناگهان قیمت نفت بالا و پایین می‌شود و تمام محاسبات به هم می‌ریزد.

وی تصریح کرد: اغلب کشورهای دنیا به جای تهیه برنامه‌های پنج ساله شاخص‌هایی همچون سند چشم‌انداز ما تعیین کرده و آیتم‌های خود را سالانه تعریف می‌کنند زیرا بودجه نیز سالانه است و نمی‌توان برای پنج سال آینده برنامه‌ریزی کرد.

* مناطق آزاد عملکرد خوبی داشته‌اند

بقایی در ادامه به موفقیت‌های حاصله در برخی مناطق آزاد همچون کیش و اروند اشاره کرد و گفت: در شرایطی که کشورمان در آن وجود دارد و با توجه به محدودیت‌های منابع و امکانات خودمان تا این جا مناطق آزاد خوب عمل کرده‌اند. به عنوان مثال در اروند زیرساخت‌ها آماده و مرز باز شده است، در این منطقه ترانزیت کالا آغاز شده و روزی پنج میلیون دلار صادرات کالا به عراق ساماندهی شده است، و یا در قشم بحث نفت، اسکله‌ها و سوخت‌رسانی به کشتی‌ها شروع شده است. در کیش نیز در بحث گردشگری آن خیلی سرمایه‌گذاری شده و زیرساخت‌های زیادی ایجاد شده است.

* من فقط گذشته را نقد نمی‌کنم

وی تاکید کرد: من جز مدیرانی نیستم که فقط گذشته را نقد کنم و بگویم که می‌خواهم انقلاب کنم، ممکن است در گذشته نیز ضعف‌هایی وجود داشته باشد اما مدیران گذشته نیز تلاش‌های خود را کرده‌اند و ما نیز باید تلاش‌های خودمان را بکنیم.

وی به مشکلات ترانزیتی در منطقه آزاد چابهار اشاره کرد و گفت: ‌این نقد به مدیران گذشته وارد است. این منطقه 15 یا 16 سال است که به منطقه آزاد تبدیل شده اما خط آهن آن هنوز کامل نشده است. اگر ما به جای انجام کارهای مختلف در چابهار، خط‌ ‌آهن این منطقه را سالی 20 کیلومتر می‌ساختیم الان تقریبا بخشی از آن را پیش برده بودیم. ما می‌توانیم این منطقه را به آسیای مرکزی متصل کنیم این منطقه در حال حاضر مهجور مانده و دلیل این امر نیز این است که ارتباط ترانزیتی این منطقه قطع است.

* گرایش به واردات در مناطق آزاد زیاد است

بقایی در ادامه به نقاط منفی مناطق آزاد پرداخت و گفت: در این مناطق بحث گرایش واردات به دلیل تسهیل امور مورد توجه بیشتر قرار گرفته است و این امر نیز ارتباطی به روسای مناطق آزاد ندارد بلکه همه می‌دانند که تجار همه به دنبال واردات هستند، زیرا خیلی راحت و ساده است ولی در عوض صادرات کار سختی است و مشکلات زیادی دارد این در حالی است که در بعضی موارد سود حاصله از هر دو مورد یکسان است. اما در این میان مناطق آزاد به عنوان یک بستر عمل می‌کنند و اگر این مناطق نباشد تاجر از جای دیگری به واردات می‌پردازد.

* در سرمایه‌گذاری خارجی به نقطه مطمئنی نرسیده‌ایم

بقایی در ادامه در خصوص سرمایه‌گذاری خارجی گفت: ما در جذب سرمایه‌گذاری نمی‌توانیم بگوییم که به نقطه مطمئنی رسیده‌ایم ما حدودا نزدیک به دو میلیارد دلار به بالا سرمایه‌گذاری خارجی طی پنج یا شش سال گذشته در مناطق آزاد داشتیم که اگر این میزان را با دیگر کشورها مقایسه کنیم قطعا رقم پایینی است و دلایل مختلفی نیز دارد: اول این که ما تبلیغات بیرونی کمی در این خصوص داشتیم. دوم این که شرایط جهانی ما اجازه نداده است که افراد برای سرمایه‌گذاری به این جا بیایند. سوم این که ما هنوز مدل جذب سرمایه‌گذاری حرفه‌ای نداریم که در این بخش به همراه بخش تبلیغات بیرونی ما معدل پایینی داریم.

* تعدد مناطق آزاد و ویژه دلیل عدم موفقیت آنها نیست

وی با رد این نکته که یکی از دلایل عدم موفقیت مناطق آزاد کشور تعدد آن‌هاست، گفت: این مطلب زمانی درست است که دولت در مناطق آزاد سرمایه‌گذاری کند اما این طور نیست و دولت در مناطق آزاد سرمایه‌گذاری مستقیم نمی‌کند. اتفاقا کسانی که کار تجارت و اقتصاد جهانی کرده باشند می‌دانند که هر چه مناطق آزاد بیشتر باشد به نفع آن کشور است زیرا اولا دولت که سرمایه‌گذاری نمی‌کند. ثانیا این که در بحث تجارت و ترانزیت هر چه بسترهای گره‌های ارتباطی بیشتر تقویت شود به نفع کشور است.

او ادامه داد: به عنوان مثال قشم و چابهار برای سرویس دادن به شرق دنیا در نظر گرفته شود و از این طرف اروند برای همسایگان غربی اختصاص داده شود که این امر یک مزیت است زیرا قشم نمی‌تواند به عنوان مثال عراق و یا آسیای میانه را پوشش دهد. به طور کلی تعداد مناطق آزاد ارتباطی به عملکرد آنها ندارد بلکه نکته این است که ما باید مناطق آزاد را در جاهایی ایجاد کنیم که به لحاظ سوق‌الجیشی توانایی تبادلات ترانزیتی ما را تقویت کنند.

* ایران محور ارتباطی است

وی تشریح کرد: اگر به نقشه نگاه کنیم می‌بینیم که ایران محور ارتباطی شرق و غرب و شمال و جنوب است. اطراف ما 17 کشور با ما ارتباط دارند و جمعیتی که ما می‌توانیم به آن ها سرویس دهیم بالغ بر یک میلیارد نفر است. در طول تاریخ هم ما با جاده ابریشم شرق و غرب را به هم دوخته بودیم و کشورهای نظیر آمریکا و انگلیس هم در این خصوص نمی‌توانند هیچ کاری بکنند و نمی‌توانند ایران را به عنوان مثال از مسیر خط لوله حذف کرده و راه جایگزینی پیدا کننده زیرا در این صورت هزینه آن ها بسیار بالا می‌رود. راه ایران امن بوده، راحت‌ و ارزانتر است. ما در مناطق آزاد باید به سمت ترانزیت رفته و ایران را باید به یک قطب ترانزیتی تبدیل کنیم.

وی در تشریح این اظهارات گفت: ‌به عنوان مثال چابهار نزدیک‌ترین بندر به شش کشور آسیای مرکزی است و مجموع جمعیت این کشورها بالغ بر 70 میلیون نفر است. در مذاکره با مسئولان این کشورها نیز می‌گوییم که چابهار مال خود شماست و بیایید در این جا سرمایه‌گذاری کنید زیرا این بندر به شما نزدیک است و می‌توانید خودتان زیرساخت‌های آن را بسازید.

* ترانزیت در ایران می‌تواند جایگزین نفت شود

وی ادامه داد: ترانزیت کالا از ایران بسیار مقرون به صرفه است و ما باید در این حوزه فعالیت بیشتری انجام دهیم ما اکنون در مناطق آزاد نیز این امر را شروع کرده و به آنها گفته‌ایم تا به سمت ترانزیت بروند.

وی تاکید کرد: به اعتقاد من ترانزیت در ایران طی چند سال آینده می‌تواند جایگزین نفت شود و این امر حتی می‌تواند از گردشگری جلوتر باشد.

سرپرست مرکز امور مناطق آزاد و ویژه اقتصادی به همکاری نهادهای مختلف در این خصوص اشاره کرده و گفت:‌ ما اکنون در شورای عالی مناطق آزاد سه وزارتخانه بازرگانی، صنایع و اقتصاد عضو هستند و با وزیر راه نیز مرتب در حال گفت‌و‌گو هستیم. به طور کلی سیاست خود آنها نیز توسعه ترانزیت است. منتها من به آنها نیز گفته‌ام که اگر بخواهند جاده و یا خط آهن بسازند بهترین مسیر از مناطق آزاد است به عنوان مثال اگر ما بتوانیم خطوط ارتباطی کشورهای آسیا میانه را به مناطق آزاد خود ارتباط دهیم بسیار به نفع ما خواهد بود زیرا مثلا کشوری مثل ازبکستان برای صادرات خشکبار خود که رقم بالایی است به جای دور زدن و طولانی کردن راه خود می‌تواند به راحتی به کشورهای حاشیه خلیج فارس دسترسی داشته باشد.

بقایی در خصوص پیشرفت نامتوازن مناطق آزاد نیز گفت: ‌یکی از دلایل این است که مناطقی همچون ارس و انزلی در مقایسه با کیش و قشم جدیدتر هستند و به تازگی فعالیت خود را آغاز کرده‌اند. نکته دوم این که به لحاظ امتیازی برخی مناطق آزاد همچون قشم، کیش و اروند از موقعیت جغرافیایی بهتری برخوردار بوده و امتیاز بالاتری می‌گیرند.

* ترک‌ها به ارس علاقه نشان داده‌اند

وی افزود: البته در خصوص منطقه آزاد ارس باید بگوییم که ترک‌ها به این منطقه علاقه نشان داده‌اند و شروع به سرمایه‌گذاری نیز کرده‌اند. در همین حال ما به دنبال این هستیم که نخجوان که تقریبا یک منطقه‌ آزاد است را به ارس وصل کنیم تا هم بتوانیم از فرودگاه آنجا استفاده کنیم و هم از خط آهن. در غیر این صورت ما باید خودمان هزینه کرده و فرودگاه و خط آهن بسازیم. این موضوع با طرف آذری مطرح شده و استقبال نیز به عمل آمده و منتظر جواب قطعی آنها هستیم.

* هر مشکلی با هر دستگاهی باشد را حل می‌کنم

معاون رییس جمهور در بخش دیگری از اظهارات خود در خصوص مشکلات اداری و بروکراسی گفت: اولا الان در مناطق آزاد من حاضرم به صورت کتبی تعهد دهم که هر مشکلی با هر دستگاهی باشد که قابل حل باشد را حل می‌کنیم و این مشکل را در مدت زمان خیلی کوتاه حل خواهیم کرد به عنوان مثال در این پنج ماهی که من اینجا بودم توانستم کارهای زیر را انجام دهم:

سال‌هاست که به دنبال آن بودند تا هندورابی را به کیش ملحق کنند ما دو ماه پیش رفتیم‌ آنجا و دیدیم که منطقه آن جواب می‌دهد و طی دو ماه این امر محقق شد. در همین حال ما در بحث گمرکات چالش‌های زیادی داشیتم و طی روزهای گذشته مدیران مناطق و رئیس کل گمرک و معاون آن را دور هم جمع کردیم و به آنها گفتیم تا مشکلات خود را مطرح کنند. همچنین بودجه مناطق آزاد هر ساله اواخر سال مصوب می‌شود اما امسال برای اولین بار هم بودجه 88 را ظرف یک ماه جمع کردیم و هم بودجه 89 را در حال بستن هستیم.

* کیش نباید رقیب دوبی شود

وی در خصوص رقابت کیش با مناطقی همچون دوبی گفت: کیش نباید رقیب دوبی شود بلکه کیش باید رقیب شهرهایی مثل استانبول، آستانه و شرم الشیخ شود، جاهایی که محل گردشگری و برگزاری سمینارهای بین‌المللی است. ما در کنار کیش جزیره قشم و اروند را داریم که نزدیک به راه‌آهن بوده و اسکله‌های خوبی دارند اینها می‌توانند رقیب دوبی شوند اما این امر نیز راه دارد.

وی ادامه داد: راهش این است که جنس ایرانی که می‌رود به دوبی و از آنجا دوباره به ایران صادر می‌شود را باید شرایطی ایجاد شود که تاجر ما به دوبی نرود و به صرفه‌ اقتصادی باشد که این جنس را از قشم وارد کند. کاری که در صادرات مجدد شروع کرده‌ایم این است که گفته‌ایم باید عوارض کاهش یابد سپس باید امکانات زیر ساختی را توسعه دهیم. در حال حاضر نیز لیست یک سری کالا را در حال تهیه هستیم تا با آن‌ها شروع کنیم. ان‌شاالله تا یک سال دیگر قیمت واردات کالاهایی از مناطق آزاد را آن قدر اقتصادی خواهیم کرد به گونه‌ای که دیگر وارات از طریق دوبی این کالاهای صرفه نباشد.

بقایی در ادامه به بحث قاچاق کالا اشاره کرد و گفت‌: ‌اگر ما از مجموع کالاهایی که به طور رسمی وارد کشور می‌شوند بتوانیم 30 تا 40 درصد آن را که به عنوان مثال از دوبی وارد می‌شود به سمت مناطق ازاد بکشانیم کار بزرگی انجام داده‌ایم.

* تقویت بانک و بیمه راه‌کار حل مشکل صادرات مجدد

وی تصریح کرد:‌ یکی از کارهایی که ما باید برای حل مشکل صادرات مجدد انجام دهیم بحث بانک و بیمه است اگر بخواهیم صادرات مجدد در مناطق آزاد کشور راه اندازی کنیم باید بانک و بیمه را راه‌اندازی کنیم چون بدون بانک و بیمه نمی‌شود. در این راستا نیز با بسیاری از کشورها از آسیای میانه گرفته تا اسپانیا و ترکیه مذاکره کرده‌ایم. در این مذاکرات از آن ها خواسته شده تا در مناطق آزاد شعبه زده و یا بانک مستقل تاسیس کنند. در حال حاضر نیز یک موسسه اعتباری به صورت مجازی فعالیت خود را آغاز کرده و توانسته یک سری گشایش اعتبار انجام دهد. این موسسه یک مدل جدید اقتصادی است که از طریق اینترنت گشایش اعتبارمی‌کند. فردی در کیش این اقدام را انجام می‌داد که ما او را تشویق کرده تا شعبه تاسیس کرده و این کار را برای همه انجام دهد.

وی در ادامه از انجام اقدامی جهت دور زدن تحریم‌ها خبر داده ولی در خصوصیات جزییات آن اظهار نظری نکرد.

* مدیریت ما مدیریت غیر دولتی است

معاون رییس جمهور در ادامه اظهارات خود گفت: کاری که من در مناطق آزاد به دنبال آن هستم این است که مدیریت ما به صورت مدیریت کاملا غیر دولتی عمل شود. به عنوان مثال ما در نمایشگاه میلان شرکت کرده بودیم دیدیم که بعضی از مناطق دو یا سه نفر معرفی کرده‌اند که از این امر ممانعت به عمل آمد زیرا این نمایشگاه از نظر ما جنبه تفریح نداشت و به آنها گفتیم که باید در غرفه ایستاده و کار بفروشند زیرا این نمایشگاه‌ها فرصت‌های ماست و باید از آن استفاده کنیم. حتی یکی از مدیران گفت که من نمی‌توانم به این نمایشگاه بروم که با او برخورد شده و گفته شد که این یک ماموریت است نه یک سفر تفریحی.

* در مناطق آزاد به سمت تکنولوژی‌های برتر می‌رویم

وی در خصوص بحث سرمایه‌گذاری در تولید مناطق آزاد گفت: ‌ما در حال حاضر باید به سمت تولیدی برویم که در دراز مدت در مناطق آزاد به صرفه باشد مثل صنایع دارای تکنولوژی‌های برتر.

سرپرست مرکز امور مناطق آزاد و ویژه اقتصادی در خصوص پیش‌بینی‌های انجام شده در قانون برنامه پنجم توسعه گفت: اولا در بحث ارزش افزوده یک بند آورده شد و مشکل موجود در ارزش افزوده شفافتر شد. دوم این که جزیره قشم کل آن به منطقه آزاد تبدیل شد حال آن که خودمان 1.5 ماه قبل در کمیسیون اقتصادی این را مصوب کردیم. سوما اسکله‌های چابهار در منطقه آزاد قرار گرفت و چهارم این که بحث واگذاری اختیارات دستگاه‌های دولتی به روسای مناطق آزاد در قانون بود اما کامل اجرا نشد که در قانون برنامه پنجم این امر تسریع شد. من خودم هم به مناطق آزاد اعلام کرده‌ام که هر دستگاهی که با شما هماهنگ نیست را اعلام کنید تا مشکل حل شود. تا به این لحظه خبری نشده است و این امر نشان‌گر این است که هماهنگی وجود داشته و روابط خوب است.

* دیدار با سفرا بازاریابی اولیه بود

بقایی در ادامه به دیدار اخیر خود با سفرای کشورهای اسلامی اشاره کرد و گفت: این دیدار بازاریابی اولیه در جهت جذب سرمایه‌گذاری خارجی بوده است تا در فرصت‌های بعدی آنها را به مناطق آزاد برده و با توانمندی‌های آن جا آشنا کنیم. بعد از این تازه داستان شروع می‌شود و در این مرحله باید با مقامات این کشورها ارتباط بگیریم و سفرا نیز در این امر به ما کمک می‌کنند.

وی در ادامه برخی شایعات در خصوص انتقال کامل وی به مرکز امور مناطق آزاد و ویژه اقتصادی و خروجش از سازمان میراث و گردشگری را رد کرده و گفت: این امر صحت ندارد و به جای پرداختن به این موضوعات باید بر موضوعات اجرایی وقت گذاشت. ‌ما کارهایی که باید در مناطق آزاد انجام دهیم را در حال انجام هستیم و خیلی از آن کارها اتفاقا از زاویه این جایگاه بهتر انجام می‌شود. علاوه بر این صنعت گردشگری خود یک صنعت اقتصادی است.

وی تاکید می‌کند که به اعتقاد وی مسئولیتش در سازمان میراث فرهنگی به مناطق آزاد کمک می‌کند و مسئویت وی در مرکز امور مناطق آزاد ویژه اقتصادی به سازمان میراث فرهنگی کمک می‌کند.

* توسعه مناطق آزاد و ویژه با مطالعه دقیق در حال انجام است

بقایی در پاسخ به سوالی در خصوص توسعه مناطق آزاد ویژه اقتصادی نیز گفت: ‌در حال حاضر مناطق ویژه را در حال افزایش هستیم. در خصوص مناطق آزاد نیز در حال بررسی چند نقطه هستیم اما این بار گفته‌ایم با افزایش موافقیم اما با مطالعه یعنی اگر پس از مطالعه کارشناسی دیدیم جواب می‌دهد انجام می‌دهیم.

وی در بخش‌های پایانی اظهارات خود گفت: تولید برخی از کالاها همچون کامپیوتر و هواپیما در ایران توجیه اقتصادی ندارد و تا ما بیاییم یک هواپیما یا کامپیوتر تولید کنیم کشورهای دیگر مدل‌ جدیدتری از آن را می‌سازند. بنابراین ما باید یک سری کارهایی که جهش ایجاد می‌کند را انجام دهیم به عنوان مثال ما در صنعت خودروسازی هر کاری که بکنیم باز هم عقب هستیم ما نباید سراغ تولید کالاهایی برویم که بازار آن اشباع شده، محصول آن وجود داشته و تجربه و صنعت آن دست دیگران است بلکه باید به سمتی برویم که بتوانیم جهش ایجاد کنیم به عنوان مثال می‌توان به بحث گیاهان دارویی اشاره کرد و این صنعت می‌تواند واقعا ما را در دنیا جلو بیاندازد به شرط این که درست و حسابی سراغ آن برویم.